Osmanlı’da Rasathanenin Yıkılması

1521 tarihinde Şam’da dünyaya gelen Takiyyuddin, Mısır ve Şam’da çağının en önemli hocalarından fıkıh, hadis ve tefsir dersleri almış ve kadılık gibi çeşitli görevlerde yer alarak bir kaç defa İstanbul’a gelip gitmiştir. Mısır’da kadılık yapmakta olan Abdülkerim Efendi, eski astronomi bilginlerinden kalma risaleleri, gerekli gözlem aletlerini ve kullanımlarına ilişkin bilgileri Takiyyuddin’e vermiş ve onun astronomi bilimine yönlendiren ilk kişi olmuştur. Astronomi konusunda bilgisini ve deneyimini arttıran Takiyyuddin, 1570 yılında İstanbul’a yerleşmeye gelmiş ve İstanbul’da henüz bu konu üzerine çalışmaların yapılabileceği bir rasathane olmamasından dolayı dönemin Osmanlı padişahı III. Murad’tan rasathanenin açılması için izin istemiş ve kabulüyle birlikte devlet hazinesinden ödenek almıştır.

1575-1580 yılları arasında gözleme açık olduğu Osmanlı belgelerinden bilinmektedir. Tophane sırtlarına inşa edilen rasathane, çok sayıda ölçüm aletleri kullanılmış, güneş parametreleri hesapları yapılmış, ilk kez mekanik saat kullanılmış ve Osmanlılarda ilk kez otomatik makineler üzerine bir eser Takiyyuddin tarafından çıkartılmıştır. Gökyüzü ve gezegenler hakkında yaptığı bütün gözlemlerini “Sidrot Muhtaha’l-Efkar fi Melekut al-Felek al-Devvar” veya “al-Zic al-Şehinşahi” isimli eserlerinde toplamıştır. Aynı yüzyılda bir diğer önemli astronom olan ve bir rasathane kurmuş Tycho Brahe ile karşılaştırıldığında, Brahe’den daha net ve hızlı rasatlar yapmasının yanı sıra Takiyyuddin’in elinde bulunan rasathane de yer alan çok sayıda aletin Brahe’nin aletlerinden daha üstün olduğu kabul edilmektedir. Güneş parametreleri üzerine yaptığı araştırmalar, 16. yüzyılın en doğru hesaplamaları olarak tarihe geçmiştir.

Rasathanenin Yıkılması

İlber Ortaylı’ya göre İstanbul’daki bir depremden sonra halk ayaklanmış ve depremin rasathane yüzünden olduğunu söylemişlerdir. Sarayın önünde büyük gösteriler olmuş, bunun üzerine III. Murat, denizden top atışı ile rasathaneyi yıktırmak zorunda kalmıştır. Diğer bir iddiaya göre; Osmanlı coğrafyasında cereyan eden bu bilimsel çalışmalar, dönemin Şeyhülislam makamının “Gökleri incelemek uğursuzluk getirir” fetvasının padişaha iletilmesi ve bir takım siyasi çekişmeler sebebiyle engellenmiştir. 22 Ocak 1580 tarihinde padişahın emriyle Kaptan-ı Derya Kılıç Ali Paşa tarafından yıkılmıştır. Osmanlı Devletindeki bilimsel çalışmalara büyük darbe vuran bu olaydan tam 287 yıl sonra ancak 1867’de bir rasathane kurulabilmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu