Bilim ve Doğa

Heyelan Nedir? Nedenleri Nelerdir?

Heyelan Nedir?

Bir heyelan, yerçekimi tarafından desteklenen yokuş aşağı kaya, toprak veya diğer enkazların hareketi ile karakterize edilen herhangi bir toprak kayması biçimini ifade eder. Sonuç dünya yüzeyinin yıpranmasıdır. Heyelan veya toprak kayması, -denizaltı heyelanları olarak adlandırabileceğimiz adıyla- su altında meydana gelebilir. Dünya çapında yaşanan heyelanların çoğuna birçok faktör neden olsa da, en büyük tetikleyici aşırı su ve yağmurdur.

Toprak Kaymasının Nedenleri

Bir heyelanın nedenleri, morfoloji, insan aktivitesi ve jeoloji olmak üzere üç kategoriye ayrılabilir.

Morfoloji

Morfoloji, toprak yüzeyinin yapısı ile ilgilidir. Özensiz topraklar, toprakları bozulmadan koruyan kök sistemi tahrip edildiğinde, bir toprak kaymasına karşı savunmasız hale gelen bir kuraklık veya yangın nedeniyle bitki örtüsünü kaybedebilir. Yeryüzünün karı, buzulları eriterek ya da yoğun yağışların meydana gelmesiyle doyurulması toprak kaymasına neden olabilir.

İnsan Kaynaklı Sebepler

Heyelanların ikinci nedeni karadaki insan eylemleridir. Ormansızlaşma , su sızıntısı, kaya patlatma, makine ile titreşimler ve kazılar başlıca nedenlerdir.

Jeolojik Sebepler

Heyelanların üçüncü nedeni, toprak malzemesinin kendisinin özelliklerini ifade eden jeolojidir. Toprak yüzeyde veya altında kırılabilir ve zayıf olabilir. Dünyanın farklı katmanları farklı sertlik, güçlü ve su geçirgenlik özelliğine sahip olabilir. Bazı katmanlar, bir deprem veya yoğun yağış halinde bir heyelan eğilimli olabilir. Volkanik püskürmeler başka bir risktir.

Heyelan Türleri

Yeryüzü akışı, enkaz kayması, sığ heyelan, enkaz akışı, kaya çığ ve derin oturmuş toprak kayması olmak üzere altı tür heyelan vardır.

Toprak Kaymaları

Bir toprak akımı heyelanı, ince taneli malzemelerin eğimli bir şekilde aşağı doğru hareket etmesini ifade eder. Malzemeler ince kil, silt veya piroklastiktir. Akışın hızı, su içeriğine bağlıdır, çünkü daha yüksek su içeriği daha yüksek hıza yol açacaktır. Toprağın yırtılma mukavemeti, toprak kayması nedeniyle toprak kaymasına eğilimlidir. Bu gibi heyelanlar, yağış seviyeleri yüksek olduğunda daha yaygındır.

Sığ Heyelan

Sığ toprak kayması, daha az geçirgen toprakların daha az geçirgen toprakların üstünde olduğu yamaçlarda meydana gelir. Alt toprak, daha az geçirgen olmanın sanal olarak, yüksek geçirgen üst toprak üzerinde baskı oluşturan suya yakalar. Üst toprak yavaş yavaş su emer ve ağırlaşır ve doygun hale gelir, bu da daha az düşük geçirgen toprağın kolayca kaymasına neden olur.

Toprak Kayması

Diklik enkaz akışını hızlandırır. Yokuşta daha fazla çöp ve çamur birikmesi vardır. Doymuş malzemeler, bir kaya bulamacı oluşturabilir. Hız ve ses artarsa, çok tehlikeli bir heyelan haline gelebilir. Bu türden kızakların, köprüleri, evleri ve demiryolu geçişlerini tahrip ettiği, ayrıca drenaj sistemlerini tıkandıktan sonra sellere neden olduğu bilinmektedir.

Kaya Çığ

“Sturzstrom” olarak da bilinen bir kaya çığ kaydırağı, devasa bir arazide bile çok yüksek hızda hareket eder. Nadir olsa da, kaya çığı uzun bir çıkış sergiler ve küçük bir gradyan üzerinde uzun bir mesafe boyunca akar. Muazzam hızlarından dolayı bazen eğimin dibinden öteye gidiyorlar.

 

Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir